De beursindex: een hand vol knikkers

Index betekent ‘wijsvinger’ in het Latijn. En dat is ook wat een beursindex doet: het wijst aan hoe het er gemiddeld genomen voor staat met de grootste aandelen van een beurs. De Amsterdamse beurs Euronext heeft als index de AEX, de Deutsche Börse de DAX en de Amerikaanse beurs de S&P500 . Je kunt zo’n index zien als een zak gevuld met verschillende knikkers.

Je hebt keizerbonken, superbonken, bonken, eentjes en mini’s.

Het totale gewicht van de knikkerzak wordt door alle knikkers samen gevormd. Iedere knikker heeft zijn eigen gewicht en draagt dus in een andere mate bij aan het totale gewicht. In de zak kan een halve kilo keizerbonken zitten, en nog geen honderd gram mini’s. Zo is het ook bij een index: elk aandeel draagt op een andere manier bij aan het gehele gewicht van de index, want het ene aandeel is zwaarder dan het andere.

Neem nu de AEX-index.

Deze laat zien hoe het er gemiddeld voor staat met de 25 grootste aandelen van de Amsterdamse aandelenbeurs Euronext. Op dit moment zijn Unilever, Royal Dutch Shell en ING de drie grootste aandelen, die het meest wegen. Je kunt ze zien als keizerbonken. Aandelen van SBM Offshore en bijvoorbeeld Vopak zijn eerder mini’s; ze zijn stukken lichter. Wanneer er wordt gehandeld in Unilever, heeft dat een groter effect op de index dan als dat gebeurt met Vopak. Als je een keizerbonk uit de knikkerzak pakt, is het verschil in gewicht ook stukken groter dan als je een mini eruit pikt.

Twee keer per jaar wordt bepaald of een knikker in de knikkerzak thuishoort.

Er wordt dan eerst gekeken naar de effectieve omzet van een bedrijf: hoe meer in een aandeel wordt gehandeld, hoe groter de kans dat deze in de AEX-index staat. Daarnaast wordt een berekening gemaakt: het aantal uitgegeven aandelen van één bedrijf wordt vermenigvuldigd met de prijs van één aandeel, ook wel de aandelenkoers. Deze uitkomst wordt weer vermenigvuldigd met het percentage vrij verhandelbare aandelen van een bedrijf. De uitkomst van deze som laat zien wat de marktkapitalisatie van een bedrijf is.

Die som bepaalt ook iedere dag opnieuw of een aandeel een keizerbonk of een mini is, en dus voor hoeveel een knikker meeweegt in de knikkerzak.